Met de cursus Wicked Kunsteducatie van Keunstwurk leren kunstvakdocenten en educatiemakers hoe ze betekenisvolle en innovatieve kunstopdrachten kunnen maken die aansluiten bij het Friese onderwijs en de interesses van hun doelgroep. Zo dagen zij hun leerlingen uit om de wereld, de kunsten én zichzelf met een frisse en onderzoekende blik te benaderen; met de blik van een kunstenaar. Basisschoolleerkracht en icc’er Sigrid Wijnja en beeldend kunstenaar en kunstdocent Jon Metz volgden de cursus en kwamen met veel inspiratie, vernieuwende ideeën en concrete lesontwerpen thuis.
Waarom hebben jullie meegedaan aan de cursus?
Sigrid: Tijdens mijn master Kunsteducatie heb ik kennisgemaakt met de methode Wicked Arts. Dat vond ik toen heel cool, maar ik had er moeite mee om dit vervolgens concreet voor mijn doelgroep op de basisschool toe te passen. In de praktijk komt er van alles bij kijken, ik wil ook het team hierin meenemen en zo bleef het er een beetje bij. Toen ik de cursus voorbij zag komen, was ik direct enthousiast. Juist ook omdat het je alle handvatten geeft die je nodig hebt om het echt te gaan doen!
Jon: Ik kende Wicked van mijn vorige werkplek, waar mijn collega Lisette Woldendorp ermee werkte. Toen ik van school veranderde, is het een beetje weggezakt. Het leek me waardevol er nu zelf echt mee aan de slag te gaan. Het spreekt me heel erg aan leerlingen uit de context van school te halen, weg van de keurige opdrachten, en ze juist uit te dagen door te werken met Wicked problems.
Wat doe je precies met Wicked Kunsteducatie en wat spreekt je er zo in aan?
Jon:Bij Wicked werk je met drie bronnen, een bron van de lerende, dus iets wat aansluit bij hun belevingswereld, een bron uit de maatschappij en een hedendaagse kunstbron. Die drie combineer je waarmee je tot prikkelend, uitdagend en actueel kunstonderwijs komt. Zo worden de leerlingen op een heel andere manier aangesproken en leren ze meer over zichzelf en de wereld om hen heen.
Sigrid:Ik vind Wicked Kunsteducatie heel waardevol omdat ik mijn leerlingen niet alleen dingen aanbiedt die ze voor school moeten leren, maar ze hiermee ook in aanraking komen met zaken buiten die context. Doordat de opdrachten zo open zijn en het daarmee heel gek kan gaan, krijgen ze alle ruimte om er hun eigenheid in te leggen. Ze gaan erop aan en worden ook uitgedaagd buiten hun comfortzone te stappen, bijvoorbeeld door onbekenden aan te spreken en vragen te stellen. Dat kan best spannend zijn, maar dat zijn wel vaardigheden die je juist ook buiten de schoolomgeving goed kunt gebruiken!
Jon:Het provocerende vind ikzelf heel tof. Dat kan heel spannend lijken in het onderwijs, maar ik werk met pubers en dan is het juist leuk en belangrijk om hiermee aan de slag te gaan. Zeker als kunstvakdocent heb ik die ruimte. De wereld is al provocerend genoeg en de kinderen komen er toch mee in aanraking, dus waarom zou je dit niet ook de klas inhalen?
Alle deelnemers van de cursus
Hoe zag de cursus eruit en wat hebben jullie allemaal gedaan?
Sigrid:We hebben in vier bijeenkomsten over de verschillende aspecten van Wicked Arts geleerd. Denk hierbij aan het ontwerpen van opdrachten, leerdoelen en passende werkvormen, maar ook hoe je deze op een creatieve manier beoordeeld en de verschillende vormen van curriculumordening, zoals realistisch, game-based, verhalend en thematisch, toepast. Uiteindelijk hebben we een collectief gevormd, samen met Ymkje Bouma, en zijn we met onze eigen kunstopdracht aan de slag gegaan.
Jon:Er was ook elke keer een kunstenaar of maker bij aanwezig. Het was heel inspirerend om te zien hoe zij werken en het werd er direct concreet van. En we hebben zelf vooral ook veel geoefend en kunstopdrachten gemaakt met elkaar. Dat was heel fijn want daar leer je uiteindelijk het meeste van! In onze kunstopdracht kwam alles wat we behandeld hebben mooi samen. We hebben de survivalgame Minecraft verbonden aan het actuele overlevingspakket van de overheid en de kunstenaar Mario Merz, die natuurkunst met eenvoudige materialen maakte. De leerlingen moeten een hulpmiddel maken waarmee ze kunnen overleven als de wereld vergaat. Het is uiteindelijk een hele lessenserie geworden want toen we eenmaal begonnen met bedenken, konden we haast niet meer stoppen! Juist ook door die mooie combinatie van bronnen kan je tot heel verdiepend onderwijs komen, terwijl je de leerlingen alle ruimte geeft er hun eigen interesses in te stoppen.
Een belangrijk onderwerp binnen de cursus is het combineren van Wicked Arts met cultureel burgerschap en de Friese regio. Hoe heb je dit ervaren?
Sigrid:Ik vind het belangrijk me hier bewust van te zijn omdat je er graag de cultuur en omgeving van de lerende in mee wilt nemen. Dat gaat bij een Wicked opdracht haast als vanzelf, juist door het gebruik van die verschillende bronnen. Zo hebben wij ons in de eindopdracht gefocust op buitenzijn in de eigen omgeving. Andere groepen hebben het nog explicieter gemaakt en opdrachten gemaakt rondom bijvoorbeeld Grutte Pier en de Kening fan Fryslân.
Jon:Ook het inzetten van cultureel burgerschap binnen Wicked Arts gaat heel natuurlijk. Juist ook omdat je die maatschappelijke bron hebt die je laat raken aan de kunst en de wereld van de lerende. De nieuwe kerndoelen voor burgerschap zijn zo ook makkelijk terug te vinden en te verbinden aan kunst. Dat kan ingewikkeld lijken, maar daar geeft Wicked juist een prachtige en heel toepasbare receptuur voor!
Sigrid: En kunst geeft altijd al een thematiek en wil iets duidelijk maken. Het is al lang niet meer om alleen maar mooi te zijn en aan je muur te hangen. Er zit altijd wel een idee achter, vooral ook omdat je er hedendaagse kunstbronnen bij pakt. Het biedt de kans om meer beladen maatschappelijke thema’s te behandelen. Daar wordt in het onderwijs soms wat huiverig over gedaan. Kinderen worden er hoe dan ook mee geconfronteerd en dit is juist een mooie manier voor hen om het te integreren en eigen te maken.
Kan je de cursus aanraden en wat neem je mee terug naar je eigen lespraktijk?
Jon: Zeker raad ik de cursus aan! Het zit echt goed in elkaar en er is veel kennis. Het is heel laagdrempelig om in te stappen en er was onderling direct een goede sfeer. Ik vond het leuk om andere mensen te ontmoeten, andere stemmen te horen en elkaar zo weer te inspireren. Het is geweldig dat Keunstwurk dit allemaal organiseert en het is nog gratis ook. Ik geloof dat het belangrijk is voor heel Friesland, met elkaar kunnen we iets heel waardevols neerzetten!
Sigrid: Ja, ik heb er ook enorm veel van geleerd! Ik ben blij dat ik nu weet hoe het precies in elkaar steekt en hoe ik er concreet mee aan de slag kan. Ik ben ontzettend enthousiast en het is nu aan mij het ook echt te gaan doen. Dit vraagt ook iets van mezelf, moedig zijn en doorzetten. En je bent er niet alleen in, ook de cultuurverbinders van Keunstwurk hebben aan de cursus meegedaan. Zij hebben die kennis nu ook en zo kunnen we elkaar ook versterken en inspireren. Het er samen over kunnen hebben vind ik heel waardevol.
Jon: Ik ga proberen Wicked Arts te implementeren op mijn school. Ik probeer het in mijn eigen lessen al zoveel mogelijk te doen, maar het kost ook tijd. Je hebt jaren nodig om in elk geval een deel van het systeem dat zo resultaatgericht is, om te vormen naar een veel vrijere manier van werken. Ik wil hierin mijn collega’s graag meenemen. Ik denk dat het voor hen en ook voor de kinderen heel inspirerend is. Mijn leidinggevende staat er ook achter dat ik dit doe dus wie weet wat we met elkaar neer kunnen zetten. Ik heb er in elk geval enorm veel zin in!
Sigrid: Ik heb ideeën voor mijn eigen lessen gekregen die ik graag wil gaan toepassen. Bij taal bijvoorbeeld werken we met thema’s en die eindopdrachten vind ik vaak flauw. Ik ga nu zelf bij elk thema een Wicked eindopdracht bedenken. En om direct het hele curriculum met mijn collega’s om te gooien, vraagt nu te veel, je moet het ook samen doen. Maar we kunnen al wel aan de slag tijdens grote projectweken zoals de Kinderboekenweek. Daarom ging ik hier ook heen, om te leren hoe ik het zo op kan zetten dat mijn collega’s geïnspireerd raken. Ze vinden het nog wel eens spannend als ik met nieuwe ideeën kom, het is des te leuker als ze er zelf de urgentie en het nut van inzien en het een aanstekelijke wisselwerking wordt!
Cursus in schooljaar 2026-2027
Volgend schooljaar wordt de cursus weer aangeboden.
De data zijn nog niet bekend, maar voor wie al iets meer wil lezen over de inhoud > klik hier