Op School Loevestein in Gorredijk zijn ze de afgelopen maanden een mooie en vernieuwende uitdaging aangegaan. Het lerarenteam is met het procesgericht werken aan de slag gegaan én de eerste stappen zijn gezet met het integreren van de nieuwe kerndoelen Fryske taal en kultuer en de kerndoelen kunst en cultuur.
Directeur Hinke Heida vertelt enthousiast: “Op onze school doen we al veel met kunst en cultuur. Dit jaar wilden we graag de nieuwe kerndoelen onderzoeken, meer ervaring opdoen met procesgericht werken rondom een thema en leeractiviteiten aanbieden waarin Friese taal en cultuur met de omgeving verbonden worden. De Maakplaats Fryske taal en kultuer leende zich hier perfect voor. Voor ons als school was dit echt een win-winsituatie omdat we de verschillende lijnen zo aan elkaar konden koppelen in de tijd die daarvoor beschikbaar is.”
Keunstryk
“Dit was voor ons de eerste keer dat we de Maakplaats Fryske taal en kultuer met een Keunstryk combineerden,” legt Anja Morsink uit. Anja is coördinator Keunstryk en werkt voor het lectoraat Meertaligheid en Geletterdheid van NHL Stenden Hogeschool. “Keunstryk brengt taalonderwijs en cultuureducatie op een inspirerende manier samen. Leraren, leerlingen, kunstenaars en taaldeskundigen leren, ontdekken en maken samen. Het onderwerp is altijd verbonden aan de leefomgeving van de leerlingen. In een Keunstryk voert een kunstvakdocent de kunstlessen uit in de klas en geeft daarmee het voorbeeld voor de leerkrachten.”
Aan de slag
Eerst werd de kennis van het team opgefrist. Tijdens de teambijeenkomst vertelde Elly Attema van Cedin over de nieuwe kerndoelen Fryske taal en Kultuer. Kunstvakdocenten Alie Popkema en Ingrid Boschma lieten zien hoe de al bestaande ateliermiddagen meer procesgericht ingestoken konden worden. Alie: “in Keunstryk combineren we goed taalonderwijs met goed cultuuronderwijs. Het spelen en experimenteren met de verbeelding en Fries in een meertalige context staan hierin centraal. Vanuit Keunstryk kwam het thema volksverhalen, de school kwam zelf met een krantenknipsel over de oorsprong van de schoolnaam Loevestein.”
Volksverhaal
Het verhaal gaat dat het plaatselijke woudhuisje vroeger door kinderen in hun spel Slot Loevestein werd genoemd, waaraan de school haar naam heeft te danken. Verhalenvertelster Froukje Reitsema maakte van het krantenknipsel een nieuw volksverhaal, een door haar zelf gespeelde voorstelling met Friestalige personages. Zo werden de leerlingen enthousiast gemaakt en daarna mochten ze er zelf mee aan de slag. “De kunstvakdocenten hebben de eerste drie lessen verzorgd, terwijl de leerkrachten vooral keken,” legt Ingrid uit. “Daarna waren zij zelf aan zet en hebben wij gecoacht. De kinderen kregen een onderzoeksboekje waar ze hun vragen en ideeën in opschreven. De voertaal was Fries en we hebben de kinderen zo veel mogelijk gestimuleerd onderling ook Fries met elkaar te spreken.
Leerlingen hebben ervan genoten
Binnen het thema van het volksverhaal is met verschillende onderwerpen en technieken gewerkt. Zo deden de kinderen onderzoek naar plattegronden van Gorredijk, naar kleding van vroeger en de toekomst, buitenspelen, Friese woorden, familiewapens, archeologie en oude kranten. Dit verwerkten ze in het platte vlak, met klei, Oost-Indische inkt, digitaal, in stopmotion en met karton in 3D. “Ze vonden het geweldig,” vertelt Ingrid opgetogen. “Hoewel ze ook aan het procesgericht werken moesten wennen. Het onderzoeken van hun eigen ideeën en gedachten en daarover ook in gesprek gaan met de ander, experimenteren met het materiaal dat we hadden meegebracht en reflecteren op hoe het proces gegaan was. Ze gingen echt aan en hebben ervan genoten!”
Procesgericht werken voor de leerkracht
Hoewel het procesgericht werken voor het team niet nieuw was, was het soms wel even spannend en zoeken. Vooral ook omdat het niet om het eindresultaat gaat, wat in het onderwijs vaak wél het geval is, maar om het ervaren van het proces zelf. Hinke legt uit: “het vraagt iets heel anders om het zelf in de praktijk te brengen. Nu hadden we daar drie kunstvakdocenten bij die het goede voorbeeld gaven. Dit is door het team als zeer positief en inspirerend ervaren.”
“Het zat hem in de nieuwe benadering, maar ook in de materiaalkeuze en de beperkingen die dat soms met zich meebracht,” vult Ingrid aan. “Ze hebben het procesgericht werken nu zelf mogen ervaren en er kennis mee gemaakt. Tijdens het coachen zag je bij de leerkrachten luikjes opengaan. Er is meer bewustzijn gekomen voor het proces zelf en het werd ook op een bepaalde manier als bevrijdend ervaren dat het ook oké is als het werk uiteindelijk in de prullenbak belandt. De maakplaats is een mooi begin geweest en nu zijn de leerkrachten zelf aan zet om hier een vervolg aan te geven.”
Alie kan dat alleen maar beamen: “het was een prachtig en ook voor ons leerzaam project! Het was inspirerend hier onderdeel van te mogen zijn, mede omdat de leerkrachten echt het belang van de kerndoelen omarmden. Hierdoor hebben de ateliermiddagen meer betekenis en diepgang gekregen. We mogen trots zijn op wat we met elkaar hebben neergezet.”
Nieuwe stappen kerndoelen
Ook met de nieuwe kerndoelen Fryske taal en kultuer en kunst en cultuur is kennisgemaakt. “We hadden tijdens de ateliermiddagen al wel Fries als voertaal, maar dit hebben we scherper neergezet. Als team zijn we ons bewuster van het spreken geworden en ook hebben we de taal terug laten komen in de opdrachten,” vertelt Hinke
“Er zijn mooie eerste stappen gezet,” beaamt Anja. “Bij de evaluatie bleek dat het Fries nog meer bij de kinderen uitgelokt mag worden. Je kan ze bijvoorbeeld interviews laten houden met dorpsbewoners, maar ze ook stimuleren aantekeningen en verslagen in het Fries te maken. Ook mag de samenhang tussen betekenisvol onderwijs en taal verder worden uitgebreid. Zo kan er gekeken worden naar hoe je kunst en cultuur aan taaldoelen en de culturele omgeving kunt koppelen. We willen een rijke context bieden waarbij de leerlingen aangezet worden tot onderzoeken en zich betrokken voelen bij hun eigen omgeving.”
School Loevestein gaat in elk geval met enthousiasme op de ingeslagen weg verder. Hinke maakt de balans op: “het procesgericht werken met een thema, het gebruik van andere materialen en het onderzoeksboekje houden we erin. We hebben even geproefd aan de nieuwe kerndoelen en daar gaan we ons de komende tijd verder over buigen. In het nieuwe schooljaar geven we hier met Keunstwurk graag een vervolg aan. Maar voor nu hebben we genoeg inspiratie om zelf mee aan de slag te gaan!”
Toelichting begrippen
Wat is een Maakplaats Fryske taal en kultuer
In deze Maakplaats wordt ontdekt hoe taal- en kunst en cultuurdoelen hand in hand gaan. Soms leren leerlingen van kunst, soms over kunst of juist door kunst. Deze integratie geeft álle leerlingen, ook zij die moeite hebben met (Friese) taal, de kans om te schitteren. Elke Maakplaats start met een goede onderzoeksvraag en vervolgens zijn er enkele bouwstenen: teamtraining, co-teaching met een Keunstryk, werksessie, co-creatie, evaluatie en presentatie.
De Maakplaats Fryske taal en cultuur is ontwikkeld door Keunstwurk in samenwerking met Anja Morsink, collega’s van Cedin, en vijf kunstvakdocenten, waaronder Alie Popkema en Ingrid Boschma.
Wat is een Keunstryk
Keunstryk brengt taalonderwijs en cultuureducatie op een inspirerende manier samen. Leraren, leerlingen, kunstenaars en taaldeskundigen ontdekken, leren en maken samen. Het onderwerp is altijd verbonden aan de leefomgeving van de leerlingen.
Keunstryk is ontwikkeld door Cedin, Afûk, Keunstwurk en het lectoraat Meertaligheid en Geletterdheid van NHLStendenhogeschool voor Taalplan Frysk 2030 en wordt mede mogelijk gemaakt door de Provincie Fryslân.
Meer weten?
