Keunstryk brengt aansprekend taalonderwijs en goede cultuureducatie op een inspirerende wijze samen. Met de betreffende school wordt een onderzoeksvraag bedacht, waarna een kunstenaar met de leerlingen en leerkrachten aan de slag gaat. Hoe dat er in de praktijk uiteindelijk uit komt te zien, staat niet vast. “Ons uitgangspunt is dat er op een creatieve en speelse manier Fries aangereikt en gestimuleerd wordt,” vertelt Anja Morsink, begeleider vanuit Keunstryk. Op de Piet Bakkerschool in Sneek ging dansdocente Willy van Assen met de leerlingen van het speciaal onderwijs aan de slag. Ze maakten kennis met een Friestalig prentenboek over de boerderij en ervoeren deze vervolgens in het dansen. “Juist door te doen en te ervaren, krijgen de woorden meer betekenis en inhoud. Zo worden ze door de leerlingen echt eigen gemaakt,” aldus Willy.
Hoe zijn de lessen op de Piet Bakkerschool vormgegeven?
Anja: We hebben vooral geprobeerd te werken aan de herkenning van Friese woorden. Op de school zijn een vakdocent muziek en beeldende kunst aanwezig en wordt er veel minder met dans gedaan. Ze wilden dit ook graag aanbieden en zo zijn we op de combinatie van taal en dans gekomen.
Willy: Voor mij is dans meer dan met kinderen ‘een dansje doen’. Het is een middel om de lesstof over te dragen. Door de beweging en beleving tijdens het dansen, kan je veel beter voelen wat iets betekent. Zo ben je motorisch bezig en werk je ook direct aan de woordenschat, deze twee worden in de beweging namelijk aan elkaar gekoppeld. Dat is voor mij belichaamd leren. Zeker bij deze leerlingen is het ervaren heel belangrijk. Dat heb ik in deze lessen over proberen te brengen.
Wat hebben jullie tijdens de danslessen gedaan?
Willy: De school wilde de lessen graag koppelen aan het thema ‘Ik ga op reis’ en de Erfgoedweek, die ging over de boerderij. Ik heb toen aangesloten bij een Fries boek waar ze mee werkten en wat de kinderen dus al kenden. In de lessen startte ik iedere keer vanuit de taal, waarna we naar de bewegingen toe gingen. Ik probeer de taal te ondersteunen met beeld, zo had ik bijvoorbeeld platen van vervoermiddelen en tekende ik elke les een koe, waarbij de kinderen en ik dan de verschillende lichaamsdelen benoemden. Vervolgens gingen we naar de boerderij toe met een vervoermiddel en op de boerderij dansten we verschillende dieren op muziek.
Hoe kwam hierin het Fries naar voren?
Anja: Willy heeft consequent Fries gebruikt in haar gesprekken met de leerlingen vooraf en tijdens haar instructies. Lang niet alle leerlingen worden Friestalig opgevoed, maar ze begrijpen het vaak wel. Door te doen, ervaren ze Friese begrippen en leren ze die beter kennen. Het zijn allemaal concepten waar ze door het handelen kennis aan toevoegen. Zo gaat het veel meer leven bij de leerlingen. Door het vooraf met ze te bespreken, konden ze de begrippen vervolgens herkennen in de instructies tijdens de dans en kwam het bij de leerlingen zelf vandaan.
Willy: Het was soms best pittig voor deze groepen, want het verhaal is in het Fries en ook sociaal-emotioneel wennen om zo met elkaar in een ruimte te zijn. Dit was een veel vrijere situatie dan ze gewend zijn, dus ook dat vroeg het nodige van ze. Het niveau was ook heel verschillend, daarom heb ik steeds per groep en per les gekeken en daar mijn programma op afgestemd. Bij sommige groepen moest ik heel basaal in de taal gaan zitten en verder niet uitweiden. Bij andere groepen konden we het ook hebben over de melk en welke producten daarvan gemaakt worden. We hebben er expres geen presentatie aan gekoppeld zoals anders wel vaak bij Keunstryk gebeurt, omdat het in aanraking komen met Fries voor deze kinderen al genoeg was.
Wat kreeg je terug van de leerlingen?
Willy: Voor sommige kinderen was het de eerste keer echt heel spannend. Ze waren afwachtend of zaten aan de kant. Algauw werden ze enthousiast en deden ze mee. Ik zag ze genieten en dat is voor mij fijn. Ik vond het mooi om te zien hoe ze er allemaal hun eigen invulling aan gaven. Voor een jongetje was het al een overwinning dat hij aanwezig was en meekeek vanaf de zijlijn. Een ander meisje durfde uiteindelijk zelf over de vloer te rollen en wat was ze naderhand trots! Dat zijn voor mij echt de cadeautjes die het lesgeven zo mooi maken.
“Prachtige Friese danslessen, geheel passend bij de doelgroep. Een waardevolle en creatieve integratie van Frysk en kunst!” – het lerarenteam.
En hoe heeft het lerarenteam de lessen ervaren?
Anja: Bij een Keunstryk vinden de docenten het vaak heel leuk als er iets met kunst wordt gedaan en er een expert in de klas komt die met de kinderen aan de slag gaat. Voor de docenten is het heel verrassend geweest omdat ze bij dans vaak de associatie van ‘een dansje doen’ hebben. Dit is een veel vrijere vorm, waarbij je op een heel natuurlijke manier ook een onderwerp kan verkennen. Zo hebben ze in elk geval op een heel toegankelijke manier kennisgemaakt met belichaamd leren.
Willy: Wat ik bijzonder vond, was dat de leerkrachten heel betrokken waren en met de lessen meededen. Ze waren bewust aanwezig in de les en als ze niet mee dansten, waren ze de leerlingen aan het observeren. Ik kreeg terug dat ze het inspirerend vonden hoe ik de lessen met verschillende materialen ondersteunde en hoe je ook in de beweging een onderwerp met de leerlingen kan onderzoeken. Dat is zeker iets dat ze meenemen in hun eigen lessen!
“De kinderen deden zo mooi mee en leken het Fries ook heel natuurlijk op te pakken. We zijn ook vast van plan om dans wat vaker op te pakken in de klas en op school en ook het Friese prentenboek blijven we stimuleren.” – het lerarenteam.
Is de Keunstryk geslaagd?
Willy: Ik denk van wel! In het onderwijs staan we veel stil bij taal en rekenen, maar sommige kinderen hebben een andere ingang nodig. Dan is het mooi dat we het op deze manier aan kunnen bieden. Leerkrachten worden platgeslagen met allerlei methodes en wat er allemaal moet. Het is fijn ze te laten zien hoe het ook kan, dat ze daaraan herinnerd worden. Het wordt zo ook meer eigen van de leerling en dat krijg je dubbel en dwars terug in het plezier dat ze eraan beleven.
Anja: Zeker is het geslaagd! Voor de kunstvakdocenten die een Keunstryk geven, is het onderzoeken en aftasten hoe hun eigen discipline en taalonderwijs samen kunnen komen. De kunstenaars werken veel vrijer, terwijl de leerkrachten juist gewend zijn methodisch te werken. Dat moet dan bij elkaar komen. Willy heeft dat hier heel mooi gedaan! Het gaat veel meer om het spelen met taal en dat leerlingen taalbewuster worden. Op deze school zitten veel leerlingen met een taalachterstand. Dan moet het Fries ook gewoon leuk zijn en dat proberen we aan de hand van dit soort projecten te doen. Juist door de speelsheid en het plezier dat ze erin hebben, pikken ze veel op!
Wat is Keunstryk ?
Keunstryk is onderdeel van Taalplan Frysk 2030, dat als doel heeft alle kinderen in Fryslân de kans te bieden om (over) de Friese taal en cultuur te leren en deze te gebruiken. Hiermee wordt er geïnvesteerd in de kwaliteit van het Friese onderwijs op alle scholen en opvanglocaties.
Keunstryk is een samenwerking tussen Keunstwurk, Cedin, Afûk en het lectoraat Meertaligheid en Geletterdheid van NHL Stenden Hogeschool.
Voor meer informatie klik hier.