In de Maakplaats Innovatie leren pabostudenten van NHL Stenden hoe ze inspirerend en innovatief kunst- en cultuuronderwijs vorm kunnen geven in hun lespraktijk. Niet volgens een methode, maar zélf betekenisvolle lessen ontwerpen en geven, waarbij ze hun leerlingen, maar ook zichzelf, uitdagen buiten de gebaande paden te gaan. De derdejaarsstudenten van de deeltijdpabo gingen met de kunstenaarsmindset, de kersverse erfgoedtool van Keunstwurk, ‘Prachtvondst’ en de Veldgids ‘Onderzoek de wereld als een kunstenaar’, aan de slag tijdens een Maakplaatsdag. Daarna waren ze zelf aan zet om het geleerde in de praktijk te brengen. “Je leert kinderen anders kijken naar de wereld om hen heen, maar zelf ben ik me hier ook veel bewuster van geworden,” aldus deeltijdstudent Marjan Eefting.
Eindopdracht was het ontwerpen en uitvoeren van een betekenisvolle erfgoedles op de stageschool, waarin de directe omgeving van de leerlingen betrokken werd. “De studenten zijn gewend om met omlijnde lesmethodes en instructies te werken,” legt pabodocent Anja Morsink uit, “maar de Maakplaats biedt juist een heel andere aanpak, waarbij ze zich zelf moesten oriënteren op de omgeving van hun werkplek en aan de hand daarvan een ontwerp maken. In de Veldgids zijn ook werkvormen opgenomen, maar die zijn veel meer gericht op creatief en onderzoekend denken en daarmee anders dan bij andere vakgebieden. Dit vraagt dan ook iets heel anders van de studenten en dat was soms nog best een uitdaging voor ze.”
Erfgoed komt tot leven
Marjan onderzocht samen met studiegenoot Sandra Bak hoe ze erfgoed betekenisvol aan kon bieden aan haar stageklas in Sneek, de leerlingen van groep 4. “Erfgoed is op die leeftijd nog een pittig begrip. We hebben er goed over nagedacht hoe we dit voor hen betekenisvol konden maken. Door concreet met hen op pad te gaan, het hen zelf te laten ervaren en er verhalen bij te vertellen, is het veel meer tot leven gekomen,” vertelt ze enthousiast
Onderwerp van de les was de welbekend Waterpoort van Sneek, een plek waar de kinderen dagelijks aan voorbij gaan zonder er echt bij stil te staan. Vooraf deden ze in de klas onderzoek naar de Waterpoort en met een gids mochten ze vervolgens naar binnen. Aan de hand van kaarten en een kijkopdracht uit de Veldgids, begon het steeds meer bij de leerlingen te leven. Marjan: “ze stelden allerlei vragen en hielden niet meer op! Ze wilden van alles weten over hoe het leven daar vroeger was, vooral ook over het gezin met acht kinderen dat daar woonde. De leerlingen zaten er helemaal in en het sprak erg tot hun verbeelding.”
Terug in de klas mochten de kinderen hun eigen poort maken uit een stuk klei, ook een opdracht uit de Veldgids, waarin ze lieten zien wat zij mooi en belangrijk vonden. Naderhand werd er naar elkaars werk gekeken en samen gereflecteerd. “De betrokkenheid en het enthousiasme waren groot,” vertelt Marjan opgetogen. “Vooral ook de beschouwing met elkaar naderhand vond ik heel waardevol. Dat ze aan elkaar konden vertellen wat en waarom ze dat gedaan hadden en dat ze dit zelf zo onder woorden brachten. Ze konden er veel van hun eigenheid in kwijt en ik geloof ook dat het daarom zo aansloeg. Juist hier leren ze met elkaar van.”
Marjan Eefting aan het werk op haar school
Eigen proces
De Maakplaats Innovatie heeft Marjan aan het denken gezet over kunst- en cultuuronderwijs en hoe ze dat zelf vorm zou willen geven. “Ik ben ervan overtuigd dat als je vakken veel meer in samenhang aanbiedt en dit thematisch doet, het ten goede komt van de leerlingen. We hameren zo op taal en rekenen, maar juist door dit met de kunstvakken te combineren kan het veel beter bij ze aankomen,” vertelt ze bevlogen. Aan de andere kant vindt Marjan dat kunst- en cultuurlessen meer inhoud en betekenis zouden mogen krijgen. “De knutselwerkjes die je van internet plukt, zien er heel gelikt uit, maar hebben ook een keerzijde. Kinderen verwachten dan ook zo’n eindresultaat en dat valt in de praktijk vaak tegen. Daarnaast ontbreekt hierbij ook het proces van het verzinnen en onderzoeken en kunnen ze er veel minder hun eigenheid in kwijt. De geijkte werkjes zijn ook belangrijk, om materialen mee uit te proberen en vaardigheden te oefenen, maar dit is anders leren.”
Marjan en Anja zijn het erover eens: de Veldgids is een waardevolle en bruikbare onderzoekstool. Marjan: “met de opdrachten doorlopen de kinderen een proces, ze onderzoeken en leren echt te denken en doen als een kunstenaar. Hoe het er dan uiteindelijk uit komt te zien, dat weet je nog niet. Dat vind ik zo leuk, de vrijheid die je hiermee aan kinderen geeft, maakt dat ze er meer van leren. Ze kunnen trotser zijn op wat ze maken, omdat het veel meer eigen is.” Anja hoopt er volgend jaar nog meer uit te kunnen halen. “Er is bij de eindopdracht nu veelal voor dezelfde werkvormen gekozen, vrijwel allemaal met een beeldende verwerking. Ik zou volgend jaar graag nog meer diversiteit in de uitvoering willen zien. Voor ons als docenten een interessante vraag, hoe we kunnen bijsturen zonder te veel te sturen want ook de studenten hebben hierin hun eigen proces. Het is voor hen in elk geval een hele mooie kennismaking met deze tool en een inspirerende mindset!”
Open houding
De erfgoedles bracht niet alleen de kinderen een impuls en nieuwe kijk op hun eigen omgeving, ook Marjan zelf raakte erdoor geïnspireerd. “Ik heb de Maakplaats als heel positief en leerzaam ervaren. Ik ben zelf ook anders naar mijn eigen omgeving gaan kijken. Dichtbij is veel om handen, daar ben ik me bewuster van geworden. We denken vaak veel te moeilijk en kaderen te veel, terwijl je eigenlijk niet zoveel nodig hebt om tot iets waardevols te komen met de kinderen! Bij mij is de kunstenaarsmindset echt aangegaan, ik heb zoveel ideeën en inspiratie voor mijn eigen lespraktijk opgedaan en heb nu al zin ermee aan de slag te gaan! De opdrachten in de Veldgids nodigen hier ook toe uit, ze zijn goed te doen en heel toegankelijk.”
Anja kan dit beamen. “Ik zie dat er bij de studenten zelf ook iets verandert. Ze komen verbaasd en verwonderd terug en ervaren een zekere openheid naar het werk van de kinderen toe. Door ruimte te maken voor de eigenheid van hun leerlingen, en daar zetten de werkvormen in de Veldgids zeker toe aan, kunnen ze veel meer de diepte in.” Volgens Anja is dit dan ook wat de Maakplaats Innovatie, samen met andere onderdelen van het Leergebied Kunst & Cultuur, de pabostudenten oplevert. “We vragen ze tijdens de studie kunstvormen te ervaren en te bezoeken die buiten hun eigen comfortzone liggen en hierop te reflecteren. Wat betekent dit voor henzelf en voor hun rol als leerkracht. Zo wordt hun definitie wat opgerekt; ze krijgen een meer open houding ten aanzien van kunst en cultuur. De waardering wordt groter en dit nemen ze ook weer mee in hun verdere lespraktijk. Als we dit bereikt hebben, is wat mij betreft de Maakplaats geslaagd!”
Educatiemateriaal voor scholen
Wil je aan de slag met educatiemateriaal voor erfgoed?
Meer over Prachtvondst lees je hier.
De Veldgids ‘Onderzoek de wereld als een kunstenaar’ kan door een school worden ingezet via de cultuurverbinder. Wie er in jouw regio werkt vind je hier
Meer over de Maakplaats Innovatie lees je hier.