Voortgezet onderwijs

Het maken van een cultureel portret is een manier om het cultureel bewustzijn van jouw
leerlingen in beeld te krijgen. Het geeft inzicht in hoe je kunt aansluiten bij de cultuur
en ontwikkeling van de leerlingen en hoe je daarmee je les beter kunt voorbereiden
en je onderwijs kunt verrijken. Ga aan de slag met het handige stappenplan!

Je vindt op onze website inspiratie voor in de les, verdeeld over onderwijsniveau’s PO, VO, MBO, HBO en voor kunstvakdocenten. Je kunt bijvoorbeeld meedoen aan een Ideeënfabriek, het Cultuureducatiefestival bezoeken of zelf aan de slag met educatiemateriaal en tips.

Als je de cultuureducatie op jouw basisschool wilt verdiepen, neem dan contact op met de cultuurverbinder in jouw regio. Die ontwikkelt samen met jou een educatietraject passend bij jouw school.

Cultuur is alles wat mensen maken, doen of denken – vroeger en nu.  
Denk aan gewoontes en manieren van samenleven, wonen, verkeer, onderwijs, eten.  
Zo geven we vorm en betekenis aan de wereld om ons heen. Dit is een voortdurend proces en in dit proces gebruik je je geheugen en de vier CULTURELE VAARDIGHEDEN: 

Waarnemen  – voelen, zien, horen, proeven, ruiken 
Verbeelden  – doen alsof, construeren, fantaseren, vormgeven 
Conceptualiseren  – classificeren, symboliseren, waarderen, benoemen 
Analyseren    – onderzoeken, verbanden leggen, ontrafelen, begrijpen

Cultuurverbinders verbinden de (onderwijs)vraag van de school met kunst en cultuur. Dit doen ze samen met kunstencentra, kunstenaars en culturele initiatieven in de omgeving. De cultuurverbinders inspireren, begeleiden, luisteren en dagen de school uit om (meer) plezier, kwaliteit en vernieuwing te brengen in cultuureducatie.
Hier zie je welke cultuurverbinder in jouw regio werkt.

Cultureel bewustzijn is het menselijk vermogen om te reflecteren op cultuur: op wat mensen (mee)maken, denken en doen. Het wordt sterk bepaald door context, tijd, plaats, omgeving en opvoeding. Je kunt dit bewustzijn op allerlei manieren uitdrukken: in taal of met kunstwerken, of door je op een bepaalde manier te gedragen. Het krijgt vorm in onze leefwereld in nieuws, geschiedschrijving, religie, politiek, de kunsten en in de filosofie. Het bepaalt je zelfbeeld en identiteit en geeft richting aan je handelen. Een rijk en veelzijdig cultureel bewustzijn biedt daarom een stevige basis voor betrokken en kritisch burgerschap.

Cultuuronderwijs is onderwijs over cultuur en in cultureel bewustzijn.  
Cultuuronderwijs leert leerlingen dit proces van cultureel bewustzijn aan. Het gaat daarbij over kennis van kunst en cultuur, maar ook over leren ontdekken wie je bent, wat je belangrijk vindt, hoe je naar anderen kijkt en hoe je dat kunt uiten. Het leert je te reflecteren op wat jij en anderen mooi, belangrijk of vreemd vinden; verbindingen te leggen tussen jezelf, de ander en de wereld.  
Cultuureducatie gaat hand in hand met burgerschapsonderwijs, taal, erfgoed en wereldoriëntatie en zorgt voor samenhang in het curriculum. 
   
Kunstonderwijs is een onderdeel van cultuuronderwijs. Binnen elk vak is een vaardigheid dominant, bij kunst is dat verbeelding. Verbeelden is één van de vier culturele vaardigheden en daarmee geen bijzaak. Bij kunstonderwijs wordt er altijd iets gemaakt, bedacht, gebouwd en dus verbeeld. 

Wat levert het op:
* Een rijk cultureel bewustzijn biedt een stevige basis voor betrokken en kritisch burgerschap. 
* Reflectie op jezelf en anderen versterkt het empathisch vermogen en draagt bij aan meer kennis en
begrip van diversiteit en inclusie. 
* Met behulp van kunstdisciplines leren leerlingen vorm en betekenis geven aan hun ervaringen en kij
op de wereld.  
* Stimuleert de verbeeldingskracht. 
* Biedt ruimte voor eigenaarschap door aan te sluiten bij de belevingswereld van de leerling. 
* Door verbinding met andere leergebieden meer samenhang in het curriculum. 
* Draagt bij aan kansengelijkheid door talentontwikkeling voor iedereen.

In cultuuronderwijs maken we veel gebruik van de procesgerichte didactiek, een manier van werken waarbij het proces centraal staat, niet het eindproduct. Je leert door te onderzoeken, te proberen en te reflecteren. Leerlingen worden begeleid in het ontwikkelen van ideeën, het maken van keuzes en het evalueren van hun werk.

Deze aanpak stimuleert en ontwikkelt creativiteit, probleemoplossend vermogen en eigenaarschap bij de leerling. Vaardigheden die van waarde zijn binnen en buiten het onderwijs.
Je kunt het ook koppelen aan thematisch werken.

Creatieve proces
De procesgerichte didactiek ligt ten grondslag aan het creatieve proces.
Dit bestaat uit: oriënteren, onderzoeken, uitvoeren en evalueren.
Elke fase is anders en even belangrijk om te komen tot een diepgaand proces van maken en verbeelden. Tijdens alle fases speelt reflectie een belangrijke rol. Wat heb je gezien, gedaan, geleerd en wat neem je mee naar de volgende fase?

Je kunt meer lezen over procesgerichte didactiek op de website van Karin Kotte.